Het rollenspel is nog steeds de meest gebruikte werkvorm tijdens trainingen.  Roep in een willekeurige groep trainers het woord ‘trainingsacteur’ en het antwoord ‘rollenspel’ klinkt alom. Ik denk dat het komt omdat trainers opgevoed zijn met het rollenspel. Het zit in de rugzak, is vertrouwd en biedt structuur. Dat er tijdens de uitvoering van het rollenspel winst behaald kan worden, blijkt uit gesprekken die ik met sommige trainers heb.

Regelmatig kom ik trainers tegen die rollenspellen toepassen met alle goede bedoelingen. Ze geloven in de kracht van ervarend leren. Daarom willen ze hun deelnemer laten experimenteren in een veilige omgeving. Het doel is om de deelnemer met (ver)nieuw(d) gedrag terug de praktijk in te laten stromen. Uiteraard ben ik als ambassadeur van ervarend leren blij met dit uitgangspunt. Toch vragen deze trainers mij om advies. Hun doel wordt namelijk niet behaald.  Hoe komt dit?

 Uit gesprekken blijkt dat er 5 veelvoorkomende valkuilen zijn die het doel belemmeren:

  1. Geen duidelijk leerdoel
    ‘Ga het maar doen en dan zien we wel waar je leerpunt ligt’.  Het gevolg is dat de deelnemer wordt overladen met een vracht aan verbeterpunten, waarbij het voor hem juiste verbeterpunt vaak ontbreekt.
  2. Het rollenspel duurt te lang
    Het gesprek wordt helemaal geoefend, terwijl de kandidaat eigenlijk alleen moeite heeft met één gespreksonderdeel of met bepaald gedrag.
  3. Teveel tips en tops
    Er wordt teveel tijd besteed aan allerlei tips en tops die niet in het verlengde van het leerdoel liggen. Hierdoor zakt de moed de deelnemer in de schoenen.
  4. Geen herkansing
    De deelnemer heeft tips gekregen, maar krijgt niet de kans om deze uit te proberen.
  5. Niet iedereen komt aan de beurt
    De acteur is te kort ingehuurd of er is te veel tijd besteed aan de eerste rollenspellen  waardoor de laatste kandidaten niet aan de beurt komen.

Deze valkuilen zorgen ervoor dat de deelnemer geen succeservaring opdoet. Hierdoor is het effect van ervarend leren minimaal. Je wilt als trainer uiteraard voor een maximaal rendement zorgen. Daarom 5 tips die tot de succeservaring leiden tijdens het rollenspel.

  1. Bereid cases voor
    Veel trainers laten deelnemer met eigen casuïstiek werken. Dit is een prima uitgangspunt. Grote kans dat de deelnemer zijn leerdoel inbrengt. Laat deelnemers deze case in alle rust als huiswerk voorbereiden. Vraag deelnemers ruim voor de trainingsdatum de case  aan te leveren. Zo kan jij alle benodigde gegevens verzamelen.  Soms merk je dat een deelnemer geen of een te makkelijke case inlevert. Is hij ongemotiveerd zijn of heeft hij angst?  Dit geeft  jou de kans om hier op in te spelen. Bel je hem op? Houd je een case paraat? Aan jou de keus.  Als iedere deelnemer met een case naar de training komt kun je sneller toewerken naar het leerdoel. Je kunt uiteraard ook zelf cases ontwikkelen en de deelnemer van te voren vragen naar zijn leerdoel d.m.v. een intakeformulier.
  2. Een rollenspel duurt niet langer dan 5 minuten
    Door een goede voorbereiding kun je binnen 5 minuten tot de kern van het gedrag komen.  Uit de voorbereiding blijkt bijvoorbeeld dat de deelnemer prima een slecht nieuwsgesprek kan voeren, maar dichtklapt als de gesprekspartner emotie toont. Je kunt je acteur daarom vragen om te beginnen bij deze fase. Een praktische regel is stop zodra  je deelnemer in de fout gaat. Twijfel je? Stop dan na 3 fouten.
  3. Het leerdoel vormt de feedback
    Tijdens ieder rollenspel zijn er vele feedbackpunten te vinden. Beperk jezelf, je acteur en de observanten tot het geven van feedback. Dit kan door een checklist te gebruiken. Wie let op welk onderdeel? Het is nog praktischer om één leerdoel te feedbacken. In ons voorbeeld: hoe ga ik om met emoties bij een slechtnieuwsgesprek? Evt. verdeel je het leerdoel onder de observanten. De ene groep let bijvoorbeeld op verbale, de andere op non-verbale kenmerken. Houd de feedbackronde kort. Slechts 1 tip en 1 top per groep.
  4. De herkansing is de succeservaring
    Zonder succeservaring wordt er geen nieuw gedrag gecreëerd. De herkansing is daarom het belangrijkste onderdeel van de feedback. Laat de deelnemer kiezen met welke concrete tip(s) hij aan de slag wil. Tijdens het oefenen is het belangrijk dat je de deelnemer steunt. Als hij zelf niet tot het succes komt kun je de acteur sturend laten spelen of je past de souffleur* toe. Let er op dat je acteur het juiste gedrag beloond in zijn spel. Na afloop neem jij, de groep en de acteur uitgebreid de tijd om de deelnemer te complimenteren.
  5. Plan een ruime hoeveelheid tijd en kies de juiste werkvorm
    Je hebt minimaal 20 minuten per kandidaat nodig om een volledig rollenspel met herkansing en feedback uit te voeren. Een half uur per kandidaat is ideaal: het geeft flexibiliteit bij onverwachte vragen / obstakels. Huur je acteur dus ook met deze marge in.
    Heb je minder tijd? Wellicht is het rollenspel dan niet de juiste werkvorm. Er zijn andere werkvormen die in korte tijd deelnemers tegelijk of achterelkaar laten experimenteren. Zeker bij het intrainen van gespreksmodellen zijn deze een uitkomst. Een professionele trainingsacteur adviseert je kosteloos over het toepassen van de juiste werkvorm.

Wil je meer weten over een succesvolle opbouw en uitvoering van het rollenspel? Neem eens hier een kijkje!

* = de soufleur is een werkvorm die ik behandelde in mijn vorige e-TRAIL.
Geen werkvorm, energizer of blog missen? Abonneer je op mijn e-TRAIL via de website. De e-TRAIL is gratis en verschijnt 1 keer per maand.

 

Foto: kunstwerk Het Gesprek van Berry Holslag is te zien in het Westbroekpark te Scheveningen