‘Ik ben trainingsacteur’. Bij het uitspreken van deze zin ontstaan er regelmatig vragende blikken bij mijn gesprekspartners. Ik leg dan kort uit dat ik trainers / coaches ondersteun in het ervarend leren. Zij zetten mij in als levend oefenmateriaal bij het aanleren van nieuw gedrag of communicatietechnieken. Het afgelopen jaar ben ik erachter gekomen dat mijn uitleg eigenlijk niet klopt. Of nou ja, mijn uitleg klopt wel, maar hij is niet volledig. De nadruk ligt namelijk niet altijd op het aanleren van nieuw gedrag of communicatietechnieken.

Gedreven om de deelnemer verder te helpen in zijn ontwikkeling, leggen wij ( de trainer / coach, de trainingsacteur, de overige deelnemers of de leidinggevende) de lat soms ongemerkt hoog in het bereiken van resultaat.  Het liefst willen we dat deelnemer ‘het licht ziet’ daarmee bedoelen we dat hij of zij het ‘juiste gedrag’ laat zien of ‘nieuw gedrag’ adopteert.  In ons enthousiasme vergeten we voldoende aandacht te besteden aan een cruciale fase: de ontdekking.  De ontdekkingsfase is een proces dat bij de deelnemer intern plaats vindt.  Het is dat bekende kwartje dat moet vallen, ook wel het ‘aha – moment’ genoemd.

Veel vakgenoten zijn verstandelijk bezig dit moment bij hun deelnemers te creëren. Ze zetten met hart en ziel en alle goede bedoelingen diverse methoden in. Zo worden passende modellen uitgelegd en wordt er een uitgebreide persoonlijkheidstest afgenomen. Ook worden deelnemers gestimuleerd zelf kritisch te zijn door zichzelf te beoordelen op competenties. Ook de inzet van de omgeving van de deelnemer wordt niet geschuwd; collega’s en familie wordt om een 360 graden feedback gevraagd.  Kortom: allemaal concrete acties om de deelnemer te motiveren zichzelf te ontdekken en te vergelijken. Verstandelijke methoden gericht op praktijk en realisme.

Na deze fase wordt al snel overgestapt naar het toepassen van nieuwe technieken. Je weet immers nu wie je bent, je hebt handvatten om het anders te doen: oefenen maar! Maar hoe kan je nieuwe technieken oefenen als je nog niet in hart en nieren VOELT dat je wilt veranderen? Je kunt verstandelijk 100 keer begrijpen dat je iets zou kunnen veranderen, maar als je de noodzaak niet voelt, blijft de inzet laag en het zal het effect  van aangereikte technieken niet optimaal zijn. Ook hier biedt een trainingsacteur uitkomst. Een trainingsacteur kan je laten voelen wat je al 100 keer hebt gehoord of gelezen.

Zo was ik laatst aan het werk tijdens een coachingsessie*. Bob is een vriendelijke, pientere en hoogopgeleide projectleider. Uit testen, feedback en gesprekken blijkt dat hij taakgericht is en moeite heeft met het relationele aspect tijdens het werk. Regelmatig is Bob op zijn werk in een conflict verzeild. Hij snapt niet waarom. Bob beschrijft zijn case aan mij vervolgens simuleren we de situatie. Bob is zichzelf, ik speel zijn collega. Keer op keer loopt de simulatie vast. Hij is niet in staat de tips van de coach op te volgen. De feedback die ik vanuit mijn rol als collega geef, is iedere keer voor hem een verassing. ‘Ik heb helemaal niet door dat je teleurgesteld bent’. Op zoek naar een succeservaring besluiten we de simulatie te stoppen en over te stappen op emoties. Ik herhaal continue dezelfde zin, maar steeds met een andere mimiek en houding. Bob kan mijn emotie niet benoemen. Geen probleem, de coach vraagt hem letterlijk aan te geven wat hij ziet. Ook dit vindt Bob heel moeilijk. Hij kan niet benoemen dat ik frons of dat mijn stem hoger is. Even zijn we bang op een onsuccesvolle sessie. Totdat Bob na deze oefening mijn hand pakt en me heel hartelijk bedankt.’Mijn god’, zegt hij, ‘ze roepen al jaren tegen me dat ik relaties schuw, maar nu begrijp ik het pas, ik heb het niet door. Ik ben zo bezig met het resultaat, dat ik de behoefte van mijn collega compleet uit het oog verlies. Ik kan niet gepast reageren omdat ik niet doorzie in welke gemoedstoestand de ander zich bevindt.’Moe maar voldaan verlaat hij de sessie. De coach en ik praten nog wat na. ‘Ongelooflijk’, zegt de coach, ‘hij heeft al zo vaak gehoord dat hij zich teveel focust op de taak in plaats van de relatie.’ ‘Ja’, zeg ik, ‘maar pas nu heeft hij het gevoeld!’

*De coach heeft met veel plezier toestemming gegeven voor deze infoblog. De naam en het specifieke beroep van de coachee is uit privacy oogpunt gewijzigd.